HOE VEERKRACHTIG IS NEDERLAND IN 2025?

Home / Kennisbank / Kernwaarden bepalen en laten leven

Kernwaarden bepalen en laten leven

Bijna elke organisatie heeft ze: drie tot vijf woorden die laten zien waar je voor staat. Betrouwbaar, betrokken, klantgericht. Ze staan op de website, in het personeelshandboek en soms op de muur bij de koffieautomaat. Toch merken medewerkers er in het dagelijks werk vaak weinig van. Kernwaarden zijn pas iets waard als ze gedrag sturen, ook als het spannend wordt.

Bijna elke organisatie heeft ze: drie tot vijf woorden die laten zien waar je voor staat. Betrouwbaar, betrokken, klantgericht. Ze staan op de website, in het personeelshandboek en soms op de muur bij de koffieautomaat. Toch merken medewerkers er in het dagelijks werk vaak weinig van. Kernwaarden zijn pas iets waard als ze gedrag sturen, ook als het spannend wordt.

In dit artikel lees je wat kernwaarden zijn, hoe ze verschillen van normen en merkwaarden, hoe je kernwaarden bepalen aanpakt met je organisatie en vooral hoe je ze laat leven. Want daar gaat het meestal mis. Niet bij het kiezen van de woorden, maar bij wat er daarna gebeurt.

Kernwaarden spelen een grote rol in elke verandering. Ze geven houvast als er veel verschuift. Hoe ze passen in het grotere geheel, lees je in ons overzicht over verandermanagement.

Wat zijn kernwaarden?

Kernwaarden zijn de diepste overtuigingen van een organisatie over wat belangrijk is en hoe je met elkaar, met klanten en met je werk omgaat. Ze beschrijven niet wat je doet, maar hoe en vanuit welke houding. Goede kernwaarden zijn stabiel. Strategie, structuur en producten veranderen, de kernwaarden blijven. Daardoor zijn ze een kompas bij keuzes waar geen regel voor bestaat.

Het woord zegt het al: het gaat om de kern. Een organisatie kan tientallen dingen belangrijk vinden, maar kernwaarden zijn de paar waarden waar je niet over onderhandelt. Daarom werken de meeste organisaties met drie tot vijf kernwaarden. Meer is lastig te onthouden en maakt het moeilijk om keuzes te maken als twee waarden botsen.

Kernwaarden bestaan op twee niveaus. Je hebt persoonlijke kernwaarden, die bepalen wat jij als mens belangrijk vindt. En je hebt kernwaarden van een organisatie, die gedeeld worden door de mensen die er werken. Hoe beter die twee bij elkaar passen, hoe meer energie mensen uit hun werk halen. Wie elke dag tegen de eigen waarden in moet werken, raakt vroeg of laat de verbinding met het werk kwijt.

Kernwaarden, normen en merkwaarden: wat is het verschil?

Kernwaarden worden vaak verward met andere begrippen. Het helpt om ze scherp uit elkaar te houden, omdat ze elk een andere rol hebben.

Begrip Wat het is Voorbeeld
Kernwaarde Een diepe overtuiging over wat belangrijk is, gericht naar binnen Eerlijkheid
Norm Een concrete gedragsregel die uit een waarde volgt We melden een fout dezelfde dag aan de klant
Merkwaarde Hoe je wilt dat klanten je merk ervaren, gericht naar buiten Toegankelijk en persoonlijk
Missie Waarom je organisatie bestaat en wat je doet Zie het artikel over visie en missie
Kernkwaliteit Een natuurlijke sterke eigenschap van een persoon Doortastendheid

Het verschil tussen een waarde en een norm is in de praktijk het belangrijkst. Een waarde is abstract, een norm is gedrag dat je kunt zien en waar je elkaar op kunt aanspreken. Zonder normen blijven kernwaarden mooie woorden. Merkwaarden en kernwaarden kunnen overlappen, maar ze zijn niet hetzelfde. Merkwaarden zijn gemaakt voor de buitenwereld. Kernwaarden gaan over hoe je je gedraagt als niemand meekijkt. De samenhang met het waarom van je organisatie werken we uit in het artikel over visie en missie.

Waarom kernwaarden van een organisatie ertoe doen

Kernwaarden helpen bij beslissingen waarvoor geen procedure bestaat. Een medewerker die twijfelt of hij een klant iets extra’s geeft, of een teamleider die moet kiezen tussen snelheid en zorgvuldigheid, heeft houvast aan een paar heldere waarden. Dat maakt een organisatie wendbaarder, omdat niet elke keuze langs de directie hoeft.

Ze helpen ook bij werving. Mensen die zich herkennen in je kernwaarden, voelen zich sneller thuis en blijven vaak langer. Andersom helpen ze om eerlijk te zijn over wat je niet bent. Een organisatie die snelheid boven perfectie zet, past niet bij iedereen, en dat mag duidelijk zijn voordat iemand begint.

In tijden van verandering worden kernwaarden nog belangrijker. Als strategie, structuur en systemen tegelijk verschuiven, zijn waarden het stuk dat blijft. Ze geven richting aan hoe je verandert, niet alleen aan wat er verandert. Het onderzoek van Team Heartbeats en Integron (2026) laat zien dat hier ruimte ligt: de stelling “mijn waarden komen overeen met die van mijn organisatie” kreeg gemiddeld een 7,0, lager dan de score voor zinvol werk (7,4). Mensen vinden hun werk dus vaak wel betekenisvol, maar herkennen zich minder in waar de organisatie voor staat.

Nieuwsbrief

Inspiratie over mensen en verandering

Praktische inzichten over leiderschap, teams en veerkracht, in je mailbox.

Schrijf je in voor de nieuwsbriefJe vindt het inschrijfformulier onderaan deze pagina.

Vier soorten waarden die je moet herkennen

De Amerikaanse managementauteur Patrick Lencioni maakt een onderscheid dat veel verwarring wegneemt. Niet alles wat op je lijst staat, is een echte kernwaarde. Hij onderscheidt vier soorten waarden.

Kernwaarden zijn diep verankerd en sturen al jaren het gedrag, ook als dat geld of gemak kost. Ambitiewaarden zijn waarden die je nodig hebt voor de toekomst, maar die nu nog niet vanzelf leven. Dat is prima, zolang je eerlijk benoemt dat het een ambitie is en er actief aan werkt. Basiswaarden zijn het minimum dat elke organisatie zou moeten hebben, zoals integriteit of respect. Ze zijn belangrijk, maar ze onderscheiden je niet. Toevallige waarden zijn ongemerkt ontstaan, bijvoorbeeld omdat iedereen ongeveer dezelfde achtergrond heeft. Ze kunnen een kracht zijn, maar ook mensen buitensluiten.

Dit onderscheid is vooral nuttig als je kernwaarden bepaalt tijdens een verandering. Vaak wil de directie een nieuwe waarde invoeren, zoals eigenaarschap of wendbaarheid. Noem dat dan een ambitiewaarde en maak duidelijk wat ervoor nodig is. Wie een ambitie presenteert alsof het al de werkelijkheid is, verliest geloofwaardigheid op de werkvloer.

Niet alles is een kernwaarde

Vier soorten waarden

Het onderscheid van Patrick Lencioni helpt je eerlijk te zijn over wat al leeft en wat nog een ambitie is.

Kernwaarden

Diep verankerd en sturen al jaren het gedrag, ook als dat geld of gemak kost.

Ambitiewaarden

Nodig voor de toekomst, maar leven nog niet vanzelf. Benoem ze eerlijk als ambitie.

Basiswaarden

Het minimum dat elke organisatie zou moeten hebben, zoals integriteit. Ze onderscheiden je niet.

Toevallige waarden

Ongemerkt ontstaan. Kunnen een kracht zijn, maar ook mensen buitensluiten.

Kernwaarden bepalen in zes stappen

Kernwaarden bepaal je niet in één middag met het managementteam. Ze moeten herkenbaar zijn voor de mensen die er elke dag mee werken. Deze zes stappen helpen je om tot waarden te komen die gedragen worden.

  1. Kijk eerst naar wat er al is. Welke verhalen vertellen medewerkers over momenten waarop de organisatie op haar best was? Welk gedrag wordt gewaardeerd en waar wordt iemand op aangesproken? Daarin zie je de waarden die nu al leven.
  2. Betrek een brede groep. Haal input op bij verschillende afdelingen, functieniveaus en generaties. In een familiebedrijf hoort daar ook de familie bij, omdat de waarden van de oprichters vaak diep in de organisatie zitten.
  3. Maak een ruime lijst en breng hem terug. Begin met tien tot vijftien waarden en weeg ze twee aan twee tegen elkaar af. Welke is belangrijker als je moet kiezen? Zo houd je er drie tot vijf over.
  4. Toets ze aan lastige situaties. Stel bij elke waarde de vraag: zouden we hieraan vasthouden als het ons een klant, een medewerker of omzet kost? Is het antwoord nee, dan is het geen kernwaarde.
  5. Vertaal ze naar gedrag. Beschrijf per waarde twee of drie concrete gedragingen. Wat zie je iemand doen die deze waarde leeft? En wat juist niet?
  6. Kies woorden die bij je passen. Generieke woorden als kwaliteit of integriteit zeggen weinig. Een korte zin in je eigen taal blijft beter hangen en maakt duidelijker wat je bedoelt.

Een veelgemaakte fout is dat de lijst te veel lijkt op die van iedereen. Test daarom ook: kan een concurrent precies dezelfde waarden hebben? Dan zijn ze waarschijnlijk niet scherp genoeg.

Voorbeelden van kernwaarden vertaald naar gedrag

Lijsten met honderden kernwaarden zijn makkelijk te vinden, maar een woord kiezen is het makkelijke deel. Het verschil zit in de vertaling naar gedrag. Hieronder zie je hoe een paar veelgebruikte waarden concreet worden.

Kernwaarde Dit zie je wel Dit zie je niet
Eerlijkheid Fouten worden snel en open gemeld, ook aan de klant Problemen worden pas besproken als ze niet meer te verbergen zijn
Eigenaarschap Mensen maken afspraken af of melden tijdig dat het niet lukt Bij tegenslag wordt gewezen naar een andere afdeling
Samenwerking Kennis wordt gedeeld en collega’s helpen elkaar ongevraagd Teams beschermen hun eigen targets ten koste van het geheel
Lef Mensen zeggen in overleg wat ze echt denken en proberen nieuwe dingen Kritiek komt pas na de vergadering, bij de koffie
Aandacht Leidinggevenden vragen door en zien wat er achter het gedrag zit Gesprekken gaan alleen over cijfers en planning
Team doet samen een energizer buiten tijdens een training
Kernwaarden gaan leven in hoe mensen elke dag samenwerken.

Hoe laat je kernwaarden leven?

Kernwaarden gaan leven door herhaling en door consequenties. Ze moeten terugkomen op de momenten die ertoe doen: bij werving, bij het inwerken van nieuwe collega’s, in ontwikkelgesprekken, bij lastige beslissingen en bij het vieren van successen. Vertel verhalen over momenten waarop iemand een waarde echt liet zien. Dat werkt beter dan elke poster.

Minstens zo belangrijk is wat er gebeurt als iemand tegen de waarden in handelt. Als een collega met goede cijfers structureel over grenzen gaat en daar niets op volgt, leert iedereen wat de echte waarden zijn. Medewerkers lezen kernwaarden af aan wat er wordt getolereerd, niet aan wat er wordt gezegd. Aanspreken hoort er dus bij, op een manier die past bij de waarden zelf.

Durf ten slotte te erkennen dat waarden kunnen botsen. Snelheid en zorgvuldigheid, of resultaat en aandacht voor mensen, staan soms tegenover elkaar. Bespreek die spanning openlijk in teams. Daar leren mensen pas wat een waarde in de praktijk betekent.

Hoe pak je dit als directie aan?

Kernwaarden beginnen bovenin. Niet omdat de directie ze bedenkt, maar omdat medewerkers naar het gedrag van leiders kijken om te zien of het menens is. Je voorbeeldgedrag is het sterkste signaal dat je kunt geven. Een directie die openheid als kernwaarde noemt maar besluiten achter gesloten deuren neemt, ondermijnt de waarde sneller dan welk communicatieplan ook. Vooral gedrag onder druk telt. Op een rustige dag is het makkelijk om naar je waarden te leven.

Werk daarbij op drie niveaus. Op het niveau van het individu (IK) helpt het als mensen hun eigen persoonlijke kernwaarden kennen en zien hoe die aansluiten bij die van de organisatie. Op het niveau van het team (WIJ) bespreek je wat de waarden betekenen voor de samenwerking en hoe je elkaar erop aanspreekt. Op het niveau van de organisatie (HET) zorg je dat systemen, beoordelingen en beloningen het gedrag ondersteunen dat bij de waarden hoort. Kernwaarden die niet terugkomen in hoe je beoordeelt en beloont, blijven vrijblijvend.

In de teamtrajecten van Team Heartbeats kiezen deelnemers hun eigen kernwaarden en brengen ze terug tot vijf, om daarna te kijken hoe die zich verhouden tot het werk en het team. Dat gebeurt onder meer in de ReflACT®-teamsessie, waarin persoonlijke inzichten worden verbonden aan de samenwerking in het team.

Veelgestelde vragen over kernwaarden

Hoeveel kernwaarden moet een organisatie hebben?

De meeste organisaties werken met drie tot vijf kernwaarden. Dat is genoeg om richting te geven en weinig genoeg om te onthouden. Met meer waarden wordt het lastig om keuzes te maken als waarden botsen, en verwatert de boodschap. Liever drie waarden die iedereen kent en herkent dan acht die alleen in het handboek staan.

Wat is het verschil tussen waarden en normen?

Een waarde is een overtuiging over wat belangrijk is, zoals eerlijkheid of respect. Een norm is een concrete gedragsregel die daaruit volgt, zoals “we komen afspraken na of melden op tijd dat het niet lukt”. Waarden geven richting, normen maken die richting zichtbaar en bespreekbaar. Je hebt ze allebei nodig om kernwaarden te laten werken.

Kun je kernwaarden veranderen?

Echte kernwaarden veranderen zelden, omdat ze diep in de organisatie zitten. Wel kun je nieuwe waarden toevoegen die je nodig hebt voor de toekomst. Noem die dan eerlijk ambitiewaarden en maak duidelijk welk gedrag erbij hoort. Een waarde invoeren lukt alleen als leiders er zelf naar handelen en systemen het nieuwe gedrag ondersteunen.

Hoe ontdek je je persoonlijke kernwaarden?

Kies uit een lijst tien waarden die je aanspreken en weeg ze twee aan twee tegen elkaar af tot je er vijf overhoudt. Kijk ook naar momenten waarop je boos of juist trots was: daar raakte iets aan je waarden. Vergelijk je uitkomst daarna met je werk. Waar sluit het aan en waar schuurt het?

Wie bepaalt de kernwaarden van een bedrijf?

De directie is eindverantwoordelijk, maar kernwaarden werken alleen als medewerkers ze herkennen. Betrek daarom mensen uit verschillende afdelingen en lagen bij het ophalen en toetsen. In familiebedrijven spelen ook de waarden van de familie een rol. Het doel is niet consensus over elk woord, maar herkenning in de kern.

Tot slot

Kernwaarden zijn geen tekst, maar gedrag dat je elke dag ziet. Ze worden pas sterk als ze terugkomen in keuzes, gesprekken en het voorbeeld van leiders. In een verandering geven ze houvast, mits ze echt gedeeld worden. Wil je zien hoe waarden samenhangen met structuur, strategie en stijl, lees dan het artikel over het 7S-model, waarin gedeelde waarden in het hart staan. Voor het totaalbeeld ga je naar het overzicht over verandermanagement. En wil je met je team aan de slag met waarden en samenwerking, dan is de ReflACT®-teamsessie een goed startpunt.

Samen verder

Liever samen kijken naar jouw verandering?

Vertel ons kort wat er speelt in je organisatie. We kijken samen waar de druk oploopt en wat nodig is, van directie tot werkvloer.

← Terug naar kennisbank

Meer weten of passend advies?

Dit artikel is geschreven door Danielle en Marlene, oprichters van Team Heartbeats. De tweelingzussen helpen organisaties om hun mensen mee te nemen in verandering: van directie tot werkvloer, met coaching, training en advies. Ze geven samen keynotes over de veerkracht van werkend Nederland, op basis van het onderzoek dat Team Heartbeats ieder jaar zelf doet. Met die kennis en de eigen ReflACT®-methode maken ze zichtbaar wat er echt speelt in een organisatie: bij de mens, in het team en in de organisatie als geheel. Daarna oefenen ze met wat morgen anders moet. Warm in de verbinding, scherp op gedrag en resultaat. Zo bouwen ze geen afhankelijkheid, maar draagkracht.

Neem contact op

Brochure aanvragen

Vraag hier de brochure aan en kom alles te weten over de training ‘Zet jezelf op 1’.
Vul het contactformulier hieronder zo volledig mogelijk in. Dan ontvang je van ons de brochure in je mail.

Brochure aanvragen

Vraag hier de brochure aan en kom alles te weten over de training ‘Leiderschapstraining’.
Vul het contactformulier hieronder zo volledig mogelijk in. Dan ontvang je van ons de brochure in je mail.

Brochure aanvragen

Vraag hier de brochure aan en kom alles te weten over de training ‘reflACT-meting’.
Vul het contactformulier hieronder zo volledig mogelijk in. Dan ontvang je van ons de brochure in je mail.

Brochure aanvragen

Vraag hier de brochure aan en kom alles te weten over de training ‘Zet de patiënt op 2’.
Vul het contactformulier hieronder zo volledig mogelijk in. Dan ontvang je van ons de brochure in je mail.